Objavljujemo dokument pod naslovom „Prijedlog mjera za rješavanje saobraćaja na prugama uzanog kolosijeka južno od Čapljine“ u režiji Zavoda za istraživanje i inženjering Željezničko transportnog preduzeća Sarajevo, za 1974. godinu.
Supstitucija kao imperativ
Iz ovog elaborata možete pročitati da nakon razmatranja i izrečenih određenih zaključaka koji bi ukazivali na puteve daljeg rješavanja problema uzanih pruga južno od Čapljine, ŽTP Sarajevo predlaže zamjenu željezničkog saobraćaja na uzanim prugama drumskim saobraćajem.
Naime, trenutno stanje drumskih saobraćajnica u području pruga Čapljina – Dubrovnik, Hum – Bileća i Bileća – Nikšić omogućava da se do određenih mjesta može stići asfaltiranim putevima: Gabela, Hrasno, Hutovo, Hum, Uskoplje, Dubrovnik, Ljubova-Duži, Trebinje, Lastva, Bileća, Nikšić, kao i do lokacija Ravno, Zavala, Petrovići i Vilusi, pri čemu se na kraćim relacijama saobraćaj obavlja makadamskim ili lošijim lokalnim putevima.
U istom dokumentu se navodi (od 1968. godine kada je ukinuta uzana pruga Uskoplje – Zelenika) da iako su sprovedene mjere racionalizacije u smanjenju troškova, ipak zbog dotrajalosti i nefunkcionalnosti kapaciteta, kako pruge, tako i voznih, vučnih sredstava i pretovarnih kapaciteta, te visokih troškova prevoza, sve u svemu ove pruge prouzrokuju (i u budućnosti) trajne poslovne gubitke.
Ako supstitucija postaje imperativ, stručno osoblje ovom elaboratom predlaže moguće varijante (koje nedvosmisleno ukazuju na njenu opravdanost) u vezi sa troškovima željezničkog teretnog saobraćaja u odnosu na troškove drumskog saobraćaja, kao i način rješavanja tehnološkog viška radnika, s obzirom da je na ovim prugama bilo zaposleno ukupno 1744 radnika, a potrebno je pronaći rješenje za 944 radnika.
Investiranje u modernizaciju (na dva sastanka, jula 1974. godine, Privredna komora Mostara sa predstavnicima društveno-političkih zajednica i radnih organizacija razmatrala je ekonomsku opravdanost normalizacije uskih pruga) i opremanje pruge u dužini od 170 km ne dolazi u obzir jer obim radova na pruzi ne bi opravdao bilo kakva značajna ulaganja.
Aktivnosti uvođenja zamjena sa preuzimanjem finansijskih obaveza
Uzimajući u obzir tešku poziciju preduzeća u celini i ograničene mogućnosti ŽTP-a Sarajevo u pogledu preuzimanja finansijskih obaveza u fazi ukidanja pruge i sprovođenja zamenskih mera, predlažu se sledeće aktivnosti:
- Priprema i donošenje potrebnih saglasnosti za obustavu željezničkog saobraćaja, (predviđa se od 1. juna 1975. godine)
- Definitivnu organizaciju drumskog saobraćaja,
- Detaljnog plana zapošljavanja radne snage (tehnološki višak), potrebne kvalifikacije (prekvalifikacije), ranije penzionisanje radnika i dr.,
- Utvrditi konstrukciju finansiranja i obezbijediti potrebna investiciona sredstva za realizaciju programa supstitucije.
Zanimljiv detalj u vezi sa zapošljavanjem radne snage jeste da svi vučni vozovi (kamioni sa prikolicom) moraju biti sa dva kvalifikovana vozača. Prednost imaju otpušteni radnici sa uzanih pruga koji mogu položiti potrebnu vozačku kategoriju. Takođe, u istom elaboratu se govori o izboru tipa drumskog vozila, pri čemu je odabran FAP 1314 FF 145 KS domaće proizvodnje i priključno vozilo „Itas“.
Na kraju, ovi prijedlozi proizlaze iz sagledavanja opštih društvenih interesa Republike BiH, te stoga ŽTP Sarajevo, putem ovog elaborata, predlaže odgovarajućim organima Republike kao put racionalnog rješavanja problema uskih pruga južno od Čapljine.
Za pregled elaborata kliknite na PDF dokument: