Mjesečne arhive: Oktobar 2020.

Pionirska željeznička pruga Švrakino Selo – Kotorac – 1948. godine

Piše: Srećko Ignjatović

Devetnaestog septembra 1948. godine održan je miting omladine grada Sarajeva povodom puštanja u saobraćaj prvog dijela Pionirske pruge Sarajevo – Krupac, i to od Švrakina Sela do Donjeg Kotorca u dužini od 4200 metara. Na mitingu je učestvovalo nekoliko hiljada sarajevskih pionira, koji su bili oduševljeni izgradnjom prvog objekta, koji će služiti njima za razonodu i učenje. Pruga je izgrađena požrtvovanim zalaganjem sarajevskih omladinskih brigada, članova Narodnog fronta naselja Švrakinog Sela, Donjeg i Gornjeg Kotorca i stručnog rukovodstva organa željeznice. Prvi voz pokrenut je iz Donjeg Kotorca prema Švrakinom Selu okićen zastavama i zelenilom sa predstavnicima pionira. Ta malena kompozicija koja je putovala uzanim kolosijekom širine 0,60 m u krajnjoj stanici pozdravljena je burnim klicanjem i pljeskanjem. Posebno su pozdravljeni pioniri i pionirke, koji su prvi put vršili željezničarsku saobraćajnu službu na „svojoj“ željeznici. U svečanom špaliru stajali su budući pioniri željezničari zanimanja šefovi stanica, otpravnici vozova, telegrafisti, vozovođe, blagajnici, kondukteri, revizori, skretničari i saobraćajni milicioneri obučeni u novim ukusnim uniformama sa željezničkim oznakama.

Nakon pozdravnih govora partijskih rukovodilaca za grad Sarajevo, na kojem je bio prisutan i sekretar Predsjedništva vlade drug Džemal Bijedić, pročitan je telegram od strane sarajevskih pionira, upućen Maršalu Jugoslavije, drugu Titu, u kojem između ostalog stoji da u ime pionira grada Sarajeva i pionira- željezničara šalju najsrdačnije pozdrave sa otvaranja prve sarajevske Pionirske željeznice uz obećanje da će savjesno vršiti svoju dužnost i dalje stručno osposobljavati. Nakon pročitanog telegrama prisutni na mitingu su klicanjem i dugotrajnim aplauzom pozdravili govorne parole: „Da živi prva Pionirska pruga u Bosni i Hercegovini“!, „Da živi drug Tito, voljeni naš pionirski prijatelj“!, „Da živi Savez pionira Jugoslavije“!

Po završetku mitinga pozvani su predstavnici masovnih organizacija i narodnih vlasti da sjednu u voz kako bi svojim prisustvom uveličali ovaj važan događaj. Signalnim znakom „Polazak“, pionira-otpravnika vozova, dat usnom zviždaljkom i podignutim loparićem, kompozicija na ćelu sa malenom lokomotivom, hukteći, uz šištanje pare i dugotrajnog lokomotivskog piska, krenula je lagano prema Donjem Kotorcu. Svi putnici dobili su originalne željezničke kartonske karte uz cijenu od dva Dinara. Vozne karte tokom vožnje, pomoću kondukterskih kliješta, poništavali su pioniri i pionirke kondukteri uz budno oko pionira-revizora i željezničke saobraćajne milicije. Izgrađena pruga išla je kroz slabo naseljenu ali vrlo romantičnu okolinu Sarajevskog Polja, pored Mojmila Brda i zelene doline prema Kotorcu. Naime, za vrijeme trajanja rata Švrakino Selo je bilo potpuno spaljeno i razrušeno od strane okupatora. Prvo zaustavljanje svečanog voza bilo je na stajalištu u naselju Dobrinja. Nakon kraćeg zadržavanja, uz mahanje brigadnim zastavama i crvenim pionirskim maramama, kompozicija je nastavila vožnju do Donjeg Kotorca.

Projektovanje i izgradnja Pionirske pruge

Sarajevska Pionirska pruga polazila je od novog radničkog naselja Švrakino Selo, dalje preko Sarajevskog polja u kojem spaja sela Bijelo Polje i Vukovići i završava u Donjem Kotorcu. Između ovih stanica nalazi se stajalište Dobrinja. Pruga se gradila od 1. jula do 19. septembra 1948. godine. Željezničke stanice sa potrebnim službenim prostorijama i pratećom infrastrukturom bile su smještene u jednim od objekata koje je ustupio Glavni štab omladinskih brigada. Obe stanice imale su po dva kolosijeka za „obrtanje“ lokomotive za novu vožnju. Ujedno izgrađena je i „provizorna ložionica“ sa radionicom za održavanje i male opravke voznog parka. Vozni park činio je jednu parnu lokomotivu, jedna službena i četvera putnička kola. Tehnički remont lokomotive te čelična postolja sa drvenim skeletom sa kompletnim enterijerom putničkih vagona urađen je u Centralnoj željezničkoj radionici u Sarajevu.  

Inače, pruga je projektovana u dužini od 14 km i kada bude izgrađena biti će najduža Pionirska pruga u Jugoslaviji. Širina kolosijeka po projektu je 0,60 m sa najvećim usponom od 11 ‰. U planu je izgradnja „izvlačnog“ kolosijeka od stanice Alipašin Most do početka izgrađene pruge u Švrakinom Selu kako bi se kontinuirano mogle izvlačiti lokomotive, putnički i teretni vagoni, kako za potrebe naselja Švrakinog Sela tako i za neometan saobraćaj Pionirske pruge. Isto tako planira se nastavak izgradnje pruge od Donjeg Kotorca do kamenoloma, odnosno krajnje planirane stanice u Krupcu.

Inače, u Krupcu je otvoren kamenolom u kome se proizvodio i drobio kamen krečnjak za potrebe izgradnje javnih objekata, infrastrukturnih radova i za podizanje prvih radničkih naselja na periferiji grada Sarajeva. Godine 1947. u organizaciji Gradskog narodnog odbora i pod vodstvom Narodnog fronta počinje širenje i gradnja novih naselja: Grbavica, Aneks, Hrasno, Naselje Pavle Goranin (Švrakino Selo) i drugi. Te godine uz organizaciju omladinskih akcija, prvo sarajevsko naselje nakon Drugog svjetskog rata izgrađeno na Švrakinom Selu koji ubrzo dobiva naziv po narodnom heroju Pavle Goraninu.

Prilikom izgradnje naselja Grbavica, uz pomoć Direkcije željeznica u Sarajevu, izgrađen je jedan „izvlačni“ kolosijek, širine 0,76 m, sa početnom tačkom od Stare željezničke stanice, preko magistralne ceste, drvenog željezničkog mosta na rijeci Miljacki (u blizini Mašinskog fakulteta, op. a.) do krajnje stanice na Grbavici, odnosno do zgrade Glavnog štaba omladinskih brigada. Ova pruga uradila je ogroman posao u dovlačenju građevinskog materijala za potrebe izgradnje naselja. Brzom industrijalizacijom grad Sarajevo dobijao je novi izgled i obrise dok se u novim naseljima u kojima stanove dobijaju porodice mahom zaposlene velikim dijelom u industriji, grade se i javni objekti, škole, domovi zdravlja i sve drugo što je potrebno za život u naselju. 

Kako su građene Pionirske pruge tadašnje Jugoslavije

Izgradnja prvih Pionirskih pruga otpočela su u maju 1947. godine u Beogradu i Zagrebu. Pošto je zagrebačka Pionirska pruga bila prva završena, prije beogradske, 31. avgusta, a predata 1. septembra 1947. godine, smatra se da je zagrebačka Pionirska pruga prva dječija željeznica u Jugoslaviji.

Pionirska pruga u Zagrebu izgrađena je u najljepšem njegovom kraju – Maksimiru. Polazna tačka ove pruge je od stanice koja nosi ime narodnog heroja „Jože Vlahović“, zatim ide kroz park u dužini od 700 metara. Na izlazu iz parka prelazi preko mosta na potoku Štefanac, ide dalje uzvodno do stajališta „Stjepan Skrnjig“ te u istom pravcu da krajnje stanice koja nosi ime „Narodna omladina Hrvatske“. Ukupna dužina je 2600 m, širina kolosijeka 0,60 m, a najveći uspon 19 ‰ koja se nalazi na 1000 m od početne tačke pruge. Vozni park sačinjavaju, jedna lokomotiva serije „59“ proizvedena u tvornici Đuro Đaković, jedna službena i troja 4-osovna putnička kola tipa Cs i renumerirana u tip Cas. Kola su bila sa električnim osvjetljenjem i parnim grijanjem. Čitav vozni park, koji je osposobljen za saobraćaj, urađen je u Željezničkoj radionici u Zagrebu. Pruga je ukinuta 21. septembra 1953. godine.

Beogradska Pionirska željeznica završena je i predata u saobraćaj 20. septembra 1947. godine. Pruga polazi sa Banovog brda, a polazna tačka je stanica „Kosmaj“. Iz stanice „Kosmaj“ pruga u velikom luku prema jugu, usponom od 10‰, prolazi kroz stajalište Zlatar, na 2,6 kilometru, zatim pored samog pionirskog grada ulazi u stanicu „Sutjeska“. Iz ove stanice, pruga prolazi kroz stajalište „Fruška Gora“ i nastavlja dalje grebenom iznad Kneževca i Rakovice. Iznad same Rakovice, pruga se na 5 km završava u stanici „Jastrebac“ jednom od najljepši stanica na pionirskim prugama. Ova stanica ima tri kolosijeka, ložionicu, triangl za okretanje lokomotive i izvlačni kolosijek kojim su iz stanice Rakovica izvučeni lokomotiva i putnička kola za pionirsku prugu. Vozni park sačinjavaju tri lokomotive u dvije kompletne putničke garniture od po 10 kola.

Treća Pionirska pruga izgrađena je u Ljubljani. Na izgradnji pruge pristupilo se 13. marta 1948. godine, a završena i predata u saobraćaj 13. juna iste godine. Ukupna dužina pruge je 3800 m sa širinom kolosijeka 0,76 m. Polazna tačka ove pruge je iz južnog predgrađa Ljubljane – Viča od stanice naziva „T V 15“ koja je dobila ime po historijskoj terenskoj vezi iz doba NOR-a. Pruga ide do predgrađa Keseze u kome se, na 2,7 km, nalazi stanica „Jelenov Žljeb“ i završava kod Podutike stanicom „Trgovski Gozd“. Vozni park ove pruge sačinjavaju jedna lokomotiva i pet 4-osovnih putničkih kola sa električnim osvjetljenjem, parnim grijanjem i automatskim vazdušnim kočenjem. Prema nekim podacima, Pionirska pruga u Ljubljani ukinuta je juna 1954. godine. Zgrade su predate na upotrebu omladinskim organizacijama, a osnovna i pokretna sredstva Direkciji željeznica Ljubljana, odnosno uzanoj pruzi Poljčane – Zreče.

Četvrta Pionirska pruga izgrađena je u Skoplju. Građenje pruge otpočelo je 25. juna, a završena i predata u saobraćaj 21. jula 1948. godine. Pruga je dugačka 5000 m i čitava je u horizontali. Pruga ima pravac istok-zapad i izgrađena je uglavnom u gradskom parku tako da istovremeno vezuje Skoplje sa njegovim predgrađem Đorče Petrov. Polazna stanica nosi naziv „Stiv Naumov“, a krajnja „Borko Talevski“.

Peta Pionirska pruga izgrađena je u Sarajevu od Švrakina Sela do Donjeg Kotorca u dužini od 4200 m i predata u saobraćaj 19. septembra 1948. godine.

Šesta po redu je Pionirska pruga „Dubrava“ – „Slanovac“ i druga pionirska pruga u Zagrebu. Radovi na ovoj pruzi otpočeli su 14. maja a završeni 14. novembra 1948. godine, kada je i predata u saobraćaj. Pruga počinje iz predgrađa Dubrava i usponom uz potok Budrovac, zatim pored pionirskog grada u Granešini gdje se nalazi stanica „Pionirski grad“ ide do stajališta Miroševac i završava u Slanovcu. Pruga je dugačka 5920 m, širinom kolosijeka 0,76 m, a najveći uspon je 18,5 ‰. Vozni park sačinjavaju jedna lokomotiva serije 185-032 i četiri putnička vagona tipa Cs proizvedena 1907. i 1912. i dvoja kola iz 1948. godine. Kasnije na pruzi su angažirane lokomotive 82-002, M-3 i M-20-752. Čitav vozni park, koji je osposobljen za saobraćaj, urađen je u Željezničkoj radionici u Zagrebu. Pruga je ukinuta za saobraćaj 7. septembra 1964. godine.

Nove Pionirske pruge građene su na iskustvima koja su stečena na izgradnji prvih pionirskih pruga u cijeloj tadašnjoj Jugoslaviji. Na primjer, Pionirska pruga u Mariboru izgrađena je tako da putnici putuju od podnožja visokog Pohorja pa sve do čuvenog Mariborskog otoka na rijeci Dravi gdje se nalazi ogromna električna centrala. Pionirska pruga u Kruševcu, u tehničkom pogledu predstavlja je  veliki korak naprijed. Naime, to je jedina Pionirska pruga kojom umjesto parne lokomotive, vozi dizel motorni voz, sa kojim se s pravom ponosili pioniri ovog starog grada. Pionirske pruge gradile su se u Kragujevcu i Bitoli, a planirane u Boru, Nišu i Novom Sadu koje nikada nisu realizovane.

Kroz razne kurseve pionira-željezničara koji su organizovani u mjestima gdje  su postojale pionirske pruge prošlo je oko 2000 pionira-željezničara starosti do 15 godina. Izrađena su prva uputstva za rad na Pionirskim prugama te napisani priručnici za saobraćajnu, transportnu i telegrafsku službu. Pod rukovodstvom Pionirskih organizacija i željezničkih stručnjaka, sve pionirske pruge dobile su solidan kadar i to kadar sa kojim željezničke direkcije računaju u budućnosti kako bi im povjerile ozbiljne zadatke u upravljanju željezničkim saobraćajem.

Privremeni spisak putničkih i službenih kola za putničke vozove JZ-a za 1955. godinu

Predstavljamo knjižicu broj 241, Jugoslovenske železnice, GDJŽ br. 3668/54, u naslovu: „Privremeni spisak putničkih kola i službenih kola za putničke i teretne vozove normalnog koloseka i koloseka 1,00, 0,75, 0,76 i 0,60 m“ sa važnošću od 15. februara 1955. godine.

Ovom prilikom, zbog obimnog materijala, predstavljamo samo spisak putničkih i službenih kola za putničke vozove koji su saobraćali po prugama uzanog kolosijeka 1,00, 0,75, 0,76 i 0,60 m. U vrijeme izdanja ove knjižice uzani kolosijek je još bio aktivni sudionik u prijevozu putnika na području tadašnje Jugoslavije. Vezano za normalni kolosijek 1.435 m, za zainteresirane čitatelje, u foto galeriji tabelarno predstavljamo podatke o ukupnom broju putničkih kola koja su saobraćali po prugama JŽ-a. Isto tako pomoću tabela možete vidjeti podatke o tipovima kola, serijama, broju osovina, sjedišta, osvjetljenja, grijanja, kočenja i druge podatke.

U ovoj knjižici možete pronaći podatke o brojnom stanju, obilježavanju-serijama, tipu, vlasništvu  i namjeni salonskih, motornih i inspekcijskih kola normalnog i salonska kola i motornih garnitura uzanog kolosijeka na svim prugama JŽ-a.

Iz sadržaja, inventarsko stanje za:

  1. ŽTP Beograd

Putnička kola vezanog uzanog kolosijeka 0,76 m (160 kola), i stanje kola za pruge DŽ Požarevac – Petrovac – Ladne vode (13 kola) i Bijeljina – Bos. Mezgraja – Ugljevik (8kola) širine kolosijeka 0,76 m i pruga Kačanik – Vrbeštica (5 kola) 0,60 m. Stanje službenih kola za sve širine kolosijeka je ukupno 74 kola.

  • ŽTP Zagreb

Putnička kola uzanog kolosijeka 0,76 m za prugu DŽ Split – Sinj (25 putničkih i 4 službena kola) i Podravska pruga (33 putničkih i 14 službenih kola) širine kolosijeka 1,00 m.

  • ŽTP Ljubljana

Putnička kola uzanog kolosijeka 0,76 m za prugu DŽ Poljčane – Zreče (8 putničkih i dvoja službena kola).

  • ŽTP Sarajevo

Putnička kola vezanog uzanog kolosijeka 0,76 m (287 kola), i stanje kola za prugu DŽ Bar – Virpazar (4 kola) širine kolosijeka 0,75 m i pruga Donja Plavnica – Titograd (9 kola) širine kolosijeka 0,60 m. Stanje službenih kola za sve širine kolosijeka je ukupno 145 kola.

  • ŽTP Novi Sad

Putnička kola uzanog kolosijeka 0,76 m za prugu DŽ Zrenjanin – Radojevo (14 putničkih i četiri službenih kola) i

  • ŽTP Skopje

Putnička kola uzanog kolosijeka 0,60 m za prugu DŽ Gostivar – Ohrid – Struga – Podmole (32 putničkih i 17 službenih kola).

Inventarsko stanje kola 1955. godine

Dozvolite nam da unesemo neke interesantne podatke. ŽTP Sarajevo je na stanju, do 1955 godine, imao ukupno 300 ( od toga 72 kola sa čeličnim skeletom, ostala kola čelična postolja sa drvenim skeletom) putničkih kola uzanog (0,75, 0,76 i 0,60 m) kolosijeka, a svi ostali ŽTP-i ukupno 298 putničkih kola uzanog (1,00, 0,76 i 0,60 m) kolosijeka. Rezultat stanja putničkih kola ŽTP Sarajevo je činio preko 50% od ukupnog broja svih kola na području Jugoslovenskih željeznica.

Što se tiče putničkih kola širine kolosijeka 1.435 m, na području svih pruga JŽ-a saobraćalo je 2.721 dvoosovinskih (sa čeličnim skeletom 483) i 519 četveroosovinskih (333 sa čeličnim skeletom) kola od toga ŽTP Sarajevo u vlasništvu imao 242 dvoosovinskih (30 komada sa čeličnim skeletom) i 72 četveroosovinskih (41 komad sa čeličnim skeletom) kola. Rezultat stanja putničkih kola ŽTP Sarajevo je činio oko 9,8 % od ukupnog broja svih kola na području Jugoslovenskih željeznica. Ovom zbiru, na području JŽ-a, treba dodati plus 500 „teretnih kola“? za prijevoz putnika. Što se tiče motornih kola – garnitura ŽTP Sarajevo nije imao na stanju kolosijeka širine 1.435 m (Beograd 5, Zagreb 4 i Ljubljana 10 komada), ali su saobraćale 6 (šest) motornih garnitura serije 801 (ex. 448) širine kolosijeka 0,76 m.

Broj i klasifikacija sjedišta u putničkim kolima

Interesantno je navesti broj svih sjedišta u putničkim kolima širine kolosijeka 1.435 m i to: Prvog razreda 1.408, drugog razreda 22.325 i trećeg razreda 149.186 sjedišta, od toga ŽTP Sarajevo prvog razreda 97, drugog 2.870 i trećeg razreda 13.771 sjedišta. Vrijedno je navesti da je 5.772 sjedišta trećeg razreda bilo presvučeno „mekanim sjedištima“  od ukupno 149.186. ŽTP Sarajevo nije imalo nijedno „mekano sjedište“ u trećem razredu. Pod mekanim sjedištem podrazumijeva se spužva na drvenoj podlozi – klupi presvučena sa umjetnom kožom-skajem sa drvenim naslonom za leđa. Drugi razred podloga kao u trećem razredu i mekanim naslonom za leđa. U prvom razredu posebna sjedišta (fotelja) sa ugrađenim čeličnim federima i spužvom presvučena pliš platnom, naslonom za ruke, mekanim naslonom za leđa i naslonom za glavu.      

Isto tako ŽTP Sarajevo, broj sjedišta pruga uzanog kolosijeka imao je: Prvog razreda 204, drugog 1.502 i trećeg razreda 7.299 sjedišta. Zbirno za ŽTP Sarajevo i normalnog i uzanog kolosijeka je 25.743 sjedišta što bi značilo da za cijelu godinu moglo se prevoziti (bez stajaćih mjesta) oko 9 miliona i četiri stotine hiljada putnika.

Brojno stanje putničkih kola specijalno opremljena sa prijevoz skijaša kolosijeka 1.435 bilo je ukupno 5 (pet) komada i sva su bila u vlasništvu ŽTP Ljubljana.

Broj i način grijanja putničkih kola

Od ukupno 3.240 putničkih kola kolosijeka 1.435 m samo su 28 (dvadeset osam) kola imala električno grijanje naponom od 1500 i 3000 Volti. Kola sa električnim grijanjem općenito su saobraćali u međunarodnom saobraćaju. Sva ostala kola imala su parno grijanje niskog ili visokog pritiska. ŽTP Sarajevo nije imao na stanju kola sa električnim grijanjem već se kola imala parno grijanje. Što se tiče kola uzanog kolosijeka većina kola imala su parno grijanje, ostala kola imala su instalirane peći (tzv. furune ili „Kraljice“ peći) na čvrsto gorivo dok manji dio bez ikakvog grijanja (na pruzi Bar – Virpazar, Plavnica – Titograd i Kačanik – Vrbeštica).    

Broj i način osvjetljenja putničkih kola

Od ukupno 3.240 putničkih kola širokog kolosijeka 1013 kola imala su električno osvjetljenje, a svi ostali plinsko. Što se tiče uzanog kolosijeka od ukupno 598 kola na području JŽ-a, 446 kola imala su električno osvjetljenje, trinaest kola sa plinskim  i 32 kola osvjetljenjem na ulje (kola na pruzi Gostivar – Ohrid – Struga – Podmole). Za ostalih 107 „nije utvrđen“ način osvjetljenja kola.

Inventarsko stanje salonskih kola

Vezano za saobraćaj salonska kola po prugama širine kolosijeka 1.435 m ŽTP Beograd u svom vlasništvu imao je jedan dizel motorna kola M-03 (bez oznake RIC) i četvero 4-osovinskih RIC kola sa jednom kabinom sa „singl“ ležajem plus tri kabine sa tri ležaja i salonski odjeljak. Sva kola korištena su za potrebe Saveznog izvršnog vijeća, Izvršnog vijeća NR Srbije i rukovodstvo GDJŽ. ŽTP Zagreb imao je dvoja RIC 4-osovinska salonska kola sa salonskim odjeljkom i dvije kabine sa „duble“ ležajevima i tri kabine sa tri ležaja za potrebe NR Hrvatske. ŽTP Ljubljana jedna RIC 4-osovinska salonska kola sa salonskim odjeljkom i četiri kabine sa četiri ležaja za potrebe NR Slovenije. ŽTP Skopje jedna salonska kola (bez oznake RIC) sa salonskim odjeljkom i jednom kabinom sa „singl“ ležajem plus dvije kabine sa dva ležaja za potrebe Izvršnog vijeća NR Makedonije. Također, ŽTP Skopje imao je jedna salonska 4-osovinska kola širine kolosijeka 0,60 m (pruga Gostivar – Ohrid – Struga – Podmole) sa salonskim odjeljkom bez kabina za ležanje za potrebe Direkcije ŽTP Skopje. ŽTP Sarajevo kolosijeka širine 1.435 m imao je jedna RIC 4-osovinski dizel motor (M-05) sa salonskim odjeljkom, jednom kabinom sa „singl“ ležajem plus dvije kabine sa dva ležaja i jedna RIC 4-osovinska salonska kola sa salonskim odjeljkom, jednom kabinom sa „singl“ ležajem plus tri kabine sa tri ležaja za potrebe Izvršnog vijeća NR BiH. Također, u svom sastavu ŽTP Sarajevo imao je troja salonska kola širine kolosijeka 0,76 m sa salonskim odjeljcima i sa po dvije kabine sa „dubl“ ležajevima. Dvoja kola su bila za potrebe rukovodstva ŽTP Sarajevo i jedna kola za potrebe Narodne skupštine NR Crne Gore.

Potraga i sudbina salonskih kola uzanog kolosijeka

Za jednim salonskim kolima br. 109 izdat je nalog „Potraga“ svim vanjskim jedinicama i jedinicama za opravku kola. Pretpostavlja se da su „posuđena“ ŽTP-u Zagreb ili Ljubljani za potrebe izgradnje i saobraćaja Pionirskih željeznica (1948./52.) u kojima je „nemilosrdno“ uništen enterijer i postavljene drvene klupe za sjedenje. Pored ovih traženih kola nekolicina salonskih kola uzanog kolosijeka, vlasništva direkcije Sarajevo, doživjelo je sudbinu „nemilosrdnog“ uništenja enterijera i angažirana za potrebe željezničkog saobraćaja Pionirskih željeznica. Poslije ukidanja ovih željeznica mnoga „posuđena“  kola nisu vraćena u domicil te postoji vjerovatnoća da su kasirana i istopljena kod obližnjih željezara. Sva salonska kola, vlasništva Državnih/Zemaljskih željeznica BiH, činili su jednu Dvorsku kompoziciju u kojima su se vozili carevi, kraljevi, prinčevi i princeze, nadvojvode i vojvode Bečkog dvora i Kraljevskog doma porodice Karađorđević.

Inventarsko stanje inspekcijskih kola

Što se tiče inspekcijskih kola, po prugama širine kolosijeka 1.435 m, ŽTP Beograd imao je jedna 4-osovinska kola sa salonskim odjeljkom i jednom kabinom sa „duble“ ležajem. ŽTP Ljubljana jedna kola sa salonskim odjeljkom, dvije kabine sa „singl“ i jednom kabinom sa četiri ležaja. ŽTP Zagreb jedna dvoosovinska kola sa salonskim odjeljkom, jedna kabina sa tri i jedna kabina sa četiri ležaja. ŽTP Sarajevo jedna 4-osovinska kola sa salonskim odjeljkom te četiri kabine sa „singl“ i jednu kabinu sa dva ležaja. Nijedna kola nisu imala oznaku RIC i služila su za potrebe rukovodstva DŽ pomenutih ŽTP-a.

Inventarsko stanje motornih kola

Inventarsko stanje motornih kola širine kolosijeka 1.435 m slijedi: ŽTP Beograd pet dizel motornih kola od toga dvoja 4-osovinska za prijevoz putnika i troja 2-osovinska za sanitetsko ispitivanje. ŽTP Zagreb četiri dizel motornih kola od toga jedna 2-osovinska i tri 3-osovinska kola. ŽTP Ljubljana deset motornih kola od toga troja elektromotorna, ostali na dizel vuču i sva su bila 4-osovinska kola. ŽTP Sarajevo u svom sastavu imao je šest BC dizel motornih 4-osovinskih kola širine kolosijeka 0,76 m. Navodimo i serije ovih dizel motora, stare oznake: 448/100-101 prikolica 106; 448/104-105 prikolica 102; 448/106/110 prikolica 104; 448/108-113 prikolica 105; 448/103-111 prikolica 103 i 448/109-112 prikolica 100. Kasnije je izvršena nova numeracija i umjesto serije 448 nova oznaka bila je 801. Za brojeve podserija nemamo podataka.

Prosjek starosti putničkih kola

Najinteresantniji podaci su o starosti putničkih i službenih kola svih širina uzanog kolosijeka na području JŽ-a. Od ukupno 826 putničkih i službenih kola od toga: Proizvedeni od 1885.-1899. godine 173 kola; od 1900.-1918. godine 409 kola; od 1919.-1945. godine 241 kola i poslije 1945. godine 3 kola. Prema ovim podacima starosti kola uzanog kolosijeka na području JŽ-a do 1955. godine, proizvedeni u Austrougarskom periodu su 582 kola ili oko 71%, a za vrijeme Kraljevine SHS/Jugoslavije 241 kola ili oko 29% od ukupnog broja.

Podaci starosti kola ŽTP Sarajevo proizvedeni u Austrougarskom periodu su 317 kola ili oko 71%, a za vrijeme Kraljevine SHS/Jugoslavije 127 kola ili oko 29% od ukupnog broja. Proizvodnja kola, za potrebe ŽTP-a Sarajevo, poslije 1945. godine, prema podacima iz ove knjižice, nije bilo.

Srodni tekstovi:

Dvorska i salonska kola BH zemaljski željeznica, link: http://vremeplov.ba/?p=15241                          

Istorija i razvoj putničkog saobraćaja uzanog kolosijeka u BiH, link: http://vremeplov.ba/?p=17404